Andrzej Godziuk, III d - stowarzyszenia
W polskim prawie możliwość zrzeszania
się jest zagwarantowana
konstytucyjnie. Możliwość ta została ograniczona w roku
1989 nową ustawą -
Prawo o Stowarzyszeniach. W jej rozumieniu, stowarzyszenie
jest to
dobrowolne, samorządne i trawałe zrzeszenie osób w celach
niezarobkowych.
Jest to organizacja społeczna, to znaczy niepaństwowa. Posiada
osobowość
prawną.
Stowarzyszenie ma prawo samo określać swoje cele, oraz
struktury
wewnętrzne. Nie wolno zmuszać nikogo do udziału w stowarzyszeniu ani
do
pozostania w nim, wynika z tego też, że zakazane jest tworzenie
stowarzyszeń w
których członkowie muszą okazywać bezwzględne posłuszeństwo
wobec władz
stowarzyszenia. Do stowarzyszeń podlegających tej ustawie nie
należą
organizacje, do których należy państwo; kościoły i związki
religijne; komitety
powstające w celu przygotowania wyborów do Sejmu i
Senatu oraz partie
polityczne.
Stowarzyszenie musi być zarejestrowane w rejestrowym Sądzie
Wojewódzkim,
zwanym w ustawie "sądem rejestrowym". Aby założyć
stowarzyszenie, należy zabrać
co najmniej 15 osób, które uchwalają statut i
uchwalają statut stowarzyszenia.
Statut musi zawierać:
- Nazwę stowarzyszenia
- Teren działania i siedzibę
stowarzyszenia
- Cele i sposoby ich realizacji
- Sposób nabywania i utraty
członkostwa
- Prawa i obowiązki członków
- Władze stowarzyszenia, tryb
dokonywania ich wyboru oraz ich kompetencje
- Sposób reprezentowania
stowarzyszenia
- Sposób zaciągania zobowiązań majątkowych
- Warunki ważności
uchwał stowarzyszenia
- Sposób uzyskiwania środków finansowych oraz ustanawiania
składek członkowskich
- Zasady dokonywania zmian statutu
- Sposób rozwiązania się
stowarzyszenia
- Strukturę jednostek organizacyjnych i terenowych, jeśli takie
istnieją.
Komitet założycielski w celu zarejestrowania stowarzyszenia składa do
sądu
rejestrowego wniosek o rejestrację, statut, listę założycieli oraz
informację
o tymczasowej siedzibie stowarzyszenia. Rozstrzygnięcie wniosku
powinno nastąpić
przed upływem 3 miesięcy od dnia jego złożenia. Jeśli sąd
rejestrowy uzna to za
konieczne, wyznacza posiedzenie wyjaśniające na które
wzywani są uczestnicy
postępowania. Jeśli statut jest zgodny z przepisami
prawa i rozstrzygnięcie sądu
na to pozwala, stowarzysznie uzyskuje
osobowość prawną i może rozpocząć
działalność w chwili uprawomocnienia się
postanowienia o zarejestrowaniu. Jeśli
jest to zaznaczone w statucie,
jednostka terenowa również może uzyskać osobowość
prawną. Każde
zarejestrowane stowarzyszenie trafia do rejestru stowarzyszeń, do
którego
wpisywane są:
- Nazwa i siedziba stowarzyszenia oraz teren jego
działalności
- Data wpisu stowarzyszenia do rejestru
- Cele stowarzyszenia i
sposób ich realizacji
- Imiona i nazwiska członków komitetu założycielskiego
stowarzyszenia
- Dane dotyczące składu zarządu i adresu stowarzyszenia
- Dane
dotyczące sposobu reprezentowania stowarzyszenia oraz zasięgania
zobowiązań
majątkowych
- Postanowienia sądu o zastosowaniu wobec stowarzyszenia środków
przewidzianych
w ustawie oraz o ustanowieniu kuratora lub wyznaczeniu
likwidatora
Rejestry
stowarzyszeń są jawne i każdy ma dostęp do korzystania z ich
odpisów oraz
wyciągów. Zarząd stowarzyszenia ma obowiązek w ciągu miesiąca
od rejestracji
podać dane o swoim składzie, miejscu zamieszkania
członków oraz siedzibie
stowarzyszenia. Zarząd stowarzyszenia ma obowiązek
niezłocznie zawiadamiać sąd
rejestrowy o wszelkich zmianach: w liczbie
oddziałów, w statucie, w składzie
zarządu.
Co najmniej 3 stowarzyszenia mogą utworzyć związek stowarzyszeń.
Założycielami
i członkami mogą być też osoby prawne, ale jeśli maja one
cele zarobkowe mogą
być jedynie członkami wspierającymi.
Najwyższą władzą stowarzyszenia jest
walne zebranie jego członków,
ale status może przewidywać, że zamiast niego
odbywa się zebranie delegatów
jeżeli liczba członków przykroczy pewną granicę. W
takich przypadkach
statut musi też mówic o zasadach wyboru delegatów oraz czasie
trwania ich
kadencji. Stowarzyszenie musi posiadać też zarząd i organ kontroli
wewnętrznej. Chociaż działalność stowarzyszenia opiera się na pracy członków na
rzecz stowarzyszenia, może do prowadzenia swoich praw zatrudniać pracowników.
Organ nadzorujący ma prawo żądać odpisów uchwał walnego zebrania członków
lub
zebrania delegatów oraz żądać od władz stowarzyszenia niezbędnych
wyjaśnień.
Organem nadzorującym może być wg. tekstu uchwały "terenowy organ
administracji
państwowej o właściwości szczególnej w sprawach społeczno -
administracyjnych
stopnia wojewódzkiego", czyli wg. art. 53 ust. 1 ustawy z
dnia 22 marca 1990 r.
- wojewoda. W razie niezastosowania się do
żądań organu nadzorującego sąd może
nałożyć grzywnę o wysokości jednorazowo
do 5000 zł. Od grzywny można zwolnić,
jeśli po jej wymierzeniu
stowarzyszenie niezwłocznie zastosuje się do wymagań
organu nadzorującego.
Na wniosek orgenu nadzorującego lub prokuratora, sąd może:
- Udzielić upomnienia władzom stowarzyszenia
- Uchylić niezgodną z prawem lub
statutem uchwałę stowarzyszenia.
Sąd może też wydać zarządzenie zawieszające w
czynnościach zarząd
stowarzyszenia, wyznaczając przedstawiciela do prowadzenia
bieżących spraw
stowarzyszenia. Jeśli stowarzyszenie nie posiada zarządu
zdolnego do
działań prawnych, sąd ustanawia dla niego kuratora. Kurator musi w
ciągu
pół roku zwołać zabranie członków lub delegatów stowarzyszenia w celu
wyboru
zarządu. Do czasu wyboru kurator reprezentuje stowarzyszenie w
sprawach
majątkowych wymagających bieżącego załatwienia. Wynagrodzenie
kuratora pokrywa
się z majątku stowarzyszenia. Na wniosek organu
nadzorującego stowarzyszenie sąd
wydaje postanowienie o rozwiązaniu stowarzyszenia
gdy:
- liczba członków
stowarzyszenia zmniejszy się poniżej liczby członków
wymaganej do założenia
stowarzyszenia
- stowarzyszenie nie posiada przewidzianych w ustawie władz i nie
ma
warunków do ich wyłonienia w czasie krótszym niż rok.
Stowarzyszenie może
przyjmować darowizny, spadki i zapisy oraz
korzystać z ofiarności publicznej,
ale podstawowym źródłem jego dochodu są
składki członkowskie. Stowarzyszenie
może też prowadzić działalność
gospodarczą, o ile dochody z niej uzyskane służą
do realizacji celów
statutowych a nie są rozdzielane pomiędzy jego członków.
Stowarzyszenie
może także otrzymywać dotację.
Istnieje także uproszczona forma
stowarzyszenia nazywana
stowarzyszeniem zwykłym. Stowarzyszenie takie nie
posiada osobowości
prawnej, ale za to do jego utworzenia potrzebne są tylko trzy
osoby. Muszą
one, tak jak w przypadku pozostałych stowarzyszeń, uchwalić
regulamin
działalności, określić jego nazwę, cel, teren, środki działania,
siedzibę
oraz przedstawiciela reprezentującego stowarzyszenie zwykłe, a
następnie
zgłosić to do sądu rejestracyjnego. Stowarzyszenie zwykłe posiada
także
następujące ograniczenia:
- Nie może powoływać terenowych jednostek
organizacyjnych
- Nie może łączyć się w związki stowarzyszeń
- Nie może zrzeszać
osób prawnych
- Nie może prowadzić działalności gospodarczej
- Nie może
przyjmować darowizn, spadków i zapisów
- Nie może otrzymywać dotacji
- Nie może
prowadzić działalności gospodarczej.
W pozostałych przypadkach stowarzyszenie
zwykłe jest identyczne jak
pozostałe stowarzyszenia.
Osoby będące: żołnierzami,
funkcjonariuszami UOP, policji i innych
służb publicznych podlega ograniczeniom.
Działalność stowarzyszeń w
obiektach należących do wojska wymaga posiadania
specjalnego zezwolenia.
Osoby prowadzące działalność związaną z obronnością lub
bezpieczeństwem
państwa czy ochroną porządku publicznego chcące założyć
stowarzyszenie
muszą uzgodnić zakres tej działalności z ministrem odpowiednio
obrony
narodowej lub spraw wewnętrznych. Stowarzyszenia w zależności od swojego
charakteru mogą się również ubiegać od państwa o szczególne odznaczenia.
